اهمّیت تأمّل در تاریخ ادیان و احوال زمامداران و علما و بزرگان ادیان
پس از حمد و ثنای پروردگار و درود و ستایش بر پیامبر عالیمقدار و اهلبیت بزرگوار، چنین گوید راقم سطور، بندۀ گنهکار که: اهمّیت و لزوم تأمّل و تدبّر در تاریخ ادیان علیالخصوص تاریخ اسلام برای دستیابی به عمق مفاهیم و آموزههای آنان، اگر نگوییم همطراز با خود مبانی و اصول مفاهیم آنها است، ولی باید اذعان نمود که بدون توجّه به آن امکان وصول به حقائق و ادراک صحیح آموزههای آن وجود نخواهد داشت؛ مخصوصاً تحقیق در احوال بزرگان و علمای بهنام ادیان و تأمّل در افکار و سیره و منش آنان و تحصیل کیفیّت برداشت و نگرش علمی آنها نسبت به آموزههای دینی را نمیتوان سهل و ساده پنداشت و از آن به آسانی عبور کرد.
چگونه ممکن است به عمق و ژرفای معارف دینی در فنون مختلف فقهی و اخلاقی و فلسفی و عرفانی و غیره پی برد، بدون آنکه در آثار و تألیفات بزرگانی چون شیخ طوسی و شهیدین و محقّق و علاّمه و خاتمالفقهاء مرحوم شیخ انصاری و بزرگان از متأخّرین از فقه و اصول تأمّل و غور نمود؟! و نیز بدون تحقیق و تدقیق در آثار فلسفی و حکمی و نیز عرفانی أعاظمی چون بوعلی و فارابی و صدرالمتألّهین و حکمای متأخّر و آثار محییالدّین عربی و شیخ إشراق و شعرای نامداری چون ابنفارض مصری و خواجه حافظ شیرازی و مولانا جلالالدین رومی، و نیز در تفسیراز تألیفات مفسّرینی چون صاحب مجمع البیان1 و بیان السعادة2 و المیزان،3 میتوان به مفاهیم عالیه و راقیۀ فلسفی و عرفانی متون وحی، چه در کتاب مبین و چه در احادیث وارده از حضرات معصومین علیهم السّلام، پی برد و آنها را دریافت؟!
نوحه حضرت سیدالشّهدا و ام البنین در مصیبت حضرت عباس علیهم السلام